در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 به نظر شما فرهنگ نامه علوم اسلامي و انساني، تا چه ميزان در فرايند اسلامي كردن علوم انساني موثر است؟
 زياد (2745)
 متوسط (1481)
 كم (1859)
 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  چيزهايي كه از برهان نظم نمي دانيم!‏
تاریخ  :  1390/10/15
منابع  :  روزنامه رسالت، شماره 7438 به تاريخ 30/9/90، صفحه 18
كلمات كليدي  :  برهان نظم، اثبات وجود، استدلال هاي عقلي
نوع مقاله : نشريات
موضوع مقاله : اسلامي
نویسنده: صادق حمودی
 
نگاهی به موضوع اثبات وجود خدا از طریق استدلال‌های عقلی
اثبات وجود خدا از جمله مسائلی است كه از دیرباز مورد تفقد و بررسی انسان ها بوده است. در اسلام و خصوصا شیعه اثبات اصول اولیه دین بر عهده شخص مكلف است و تقلید یا گذر كوركورانه از آن جایز شمرده نمی شود. البته كه استدلال‌های فلسفی تنها یكی از راه‌های رسیدن به اعتقاد راسخ است. در طول تاریخ استدلال‌های متفاوت و متنوعی برای بیان عقلانی اثبات وجود خدا و دیگر اصول دین وجود دارد. در این سیر استدلال آوری، برهان نظم نقش ابتدایی و تاثیرگذاری را ایفا می‌كند. برهان نظم آن قدر متداول و در دسترس همگان قرار دارد كه گاهی عمق خود را از دست می‌دهد و در حد یك مسئله عوام در می‌آید. اما برهان نظم آن گونه كه در كتب مدارس ساده سازی شده است، نیست. تبیین صحیح آن به صورت فلسفی و بررسی انتقادات و پاسخ‌های آن خبر از عمق مسئله می‌دهند. در این مقاله سعی بر آن است تا با نظری عمیق تر، مقدمات برهان نظم را مورد بررسی قرار دهیم. آن گونه كه در غالب كتب فلسفی و كلامی بیان می‌شود، برهان نظم متشكل از دو مقدمه كلی است. یكی از این دو مقدمه بر مبنای تجربه و دیگری بر مبنای عقل است. ‏
مقدمه اول: آن گونه كه در جهان پیرامون مشاهده می‌شود، نظم فراگیر و اعجاب انگیزی سرتاسر هستی را پوشش داده است. این نظم خصوصا توسط تجربه (محسوسات) و گاهی توسط ادراك عقلانی درك می‌شود. دقت در ترتیب رفت و آمد ستارگان و نجوم محاسباتی، توجه در ظرافت و كمال جوارح موجودات زنده و بسیار مسائل دیگر شاهد هایی برای نظم موجود در هستی است. البته در این بین شبهات و سئوالاتی در رد و انكار نظم هستی نیز وجود دارد. این انتقادات به دو دسته انتقادات نسبی و مطلق تقسیم می‌شوند. ملتزمان به انتقاد‌های نسبی می‌گویند مسائلی مانند شرور و نواقص در جهان حداقل نشان می‌دهد این جهان از نظم مطلق بر خوردار نیست.
به طور مثال زلزله، سیل و دیگر حوادث طبیعی یا نواقصی كه در خلقت بعضی كودكان در بدو تولد وجود دارد، نشانگر عدم نظم مطلق در هستی هستند. (نظم به طور صد در صد وجود ندارد) از جهت دیگر منتقدان مطلق معتقدند جهان سراسر بی نظمی است. آنچه ما می‌پنداریم كه نظم است در درون به نوعی بی نظمی است و این عادت ما است كه آنها را منظم می‌پنداریمi. به طور كلی این انتقادات (نسبی و مطلق) در دو گروه و مشكل اصلی نهفته است. به نظر می‌رسد با حل مسئله  شرور و اصل عدم قطعیت هایزنبرگ و دیگر مسائل علمی مانند انتخاب طبیعی در موجودات (داروین)، بتوان بر بسیاری از مشكلات موجود در مقدمه اول برهان نظم فائق آمد. البته بسیار واضح است كه در این مقاله عمومی و در بحث‌های غیر تخصصی نمی توان به راحتی این انتقادات را مرتفع كرد. ولی در اینجا سعی بر آن است تا به صورت اجمال این كار را انجام دهیم. به نظر می‌رسد بعضی از مسائل كه از نظر ما شرور و نواقص طبیعت است را نمی‌توان به صورت دقیق بی نظمی در عالم دانست. به طور مثال زلزله و سیل عوامل و دلایلی طبیعی و متقن دارند و هرگز نمی توان آنها را بی نظمی شمرد. چه كه این مسائل عینا نشان از نظم طبیعت است. امروزه اكتشافات علمی نشان می‌دهند كه فشار‌های لایه‌های زمین بر یكدیگر دلیل زلزله است. ای بسا بتوان میلاد كودكی ناقص را پیش بینی كرد و از این كار جلوگیری كرد. در مورد مسائل علمی مانند اصل عدم قطعیت هایزنبرگ نیز استاد خسروپناه می‌گویند: تعارضی میان برهان نظم یا سایر براهین اثبات وجود خدا با فیزیك كوانتوم نیست و اگر نقصی است در توانایی موقت یا دائمی ادراكی بشر است. به بیان دیگر اینكه نمی‌توان حركت الكترون‌ها را حول هسته اتم پیش بینی كرد، به نقص ما در ادراك و علم منسوب است و علیت به حكم عقلی بودن غیر قابل نقض است. گرچه ما نمی‌توانیم این حركات را توجیه كنیم ولی یا در آینده به علم آن خواهیم رسید و یا دست ما همواره از رسیدن به كشف آن كوتاه است ولی هرگز نشانگر بی‌نظمی در درون هسته نیست. ‏
مقدمه دوم : این مقدمه كه به نوعی از نتایج تفكر عقلانی است (بیش از آنكه تجربی باشد) حاكی از آن است كه هر نظمی نیاز به ناظمی دارد. درباره این حكم مناقشات فراوانی شده است. تصادفی بودن این نظم به نظر دور از بداهت و فطرت طبیعی انسان می‌رسد. شاید بتوان یك مورد یا دو مورد تصادف را كه منجر به نظم شده است را پذیرفت ولیكن منظمات در هستی آن قدر زیاد و آن قدر دقیق هستند كه نمی توان تصادفی بودن همه آنها را پذیرفت. برای اثبات این تلازم براهین فراوانی ذكر شده است.
در فلسفه غرب، مدافعان برهان نظم برای اثبات این مقدمه دلایل و مثال‌هایی بشری ذكر می‌كنند. به طور مثال اگر در جزیره‌ای خالی از سكنه ساعتی پیشرفته یا یكی دیگر از مظاهر تكنولوژی دیده شود، می‌توان به وضوح گفت كه این نظم ناظمی دارد. این ساعت حتما توسط موجودی هوشمند مانند انسان درست شده است و احتمال آنكه خود به خود پدید آمده باشد از محصولات عقل سلیم نیست. فیلسوفان مسلمان اما از این راه وارد نمی‌شوند. آنها مفهوم نظم تكوینی را ابداع می‌كنند. در این دیدگاه نیاز نظم به ناظم در كنه موجود منظم قرار دارد. در این نوع رویكرد به مسئله از مشكلات احتمالی كه طی اختیار مثال‌های بشری ممكن بود دچارش شویم، جلوگیری می‌شود. ‏
نتیجه: با توجه به مقدمات یك و دو به عنوان صغرا و كبرای این قضیه و با توجه به قوانین استنتاج در منطق نتیجه می‌گیریم: نظم بسیار زیاد در این جهان حتما نیاز به ناظم خاصی دارد. همین طور از آنجایی كه این نظم ها و پدیده‌های منظم نامحدودند نیاز به ناظمی نامحدود و وسیع خواهیم داشت كه همانا او را خداوند می‌نامیم. طبق مطالب عقلانی و منطقی دیگر نیز پرواضح است كه نظم و ناظم هم سنخند با این تفاوت كه ناظم در سطح بالاتری از آن كمال است. به عنوان یك مثال ساده فرض كنید انسان ها ساعتی بسیار پیشرفته را اختراع می‌كنند، به شهود ملاحظه می‌شود كه قدرت سازنده آن تكنولوژی، یعنی پیچیدگی مغز و تفكر انسان از سطح كمالی (پیچیدگی ای) به مراتب بیشتر برخوردار است.
البته در اینجا باید توجه كرد كه مثال‌های ما دقیقا بر مفهوم منطبق نیستند و تنها قصد تقریب به ذهن را دارند. به طوری كه نمی‌توان نظم را در انسان مركب به عنوان سازنده با نظم خدای مطلق به عنوان خالق مقایسه كرد.‏
نكته‌ای كه باید بدان توجه داشت، آن است كه برهان نظم بر وجود موجودی مطلق و كامل دلیل می‌آورد.
اگر بخواهیم منصفانه بنگریم بایست به محدودیت‌های نتایج یك شیوه اذعان كنیم. شاید بتوان گفت برهان امكان و وجوب برای اثبات خدا نتایج بیشتری را به بار می‌آورد. برهان نظم در اثبات وجود ناظمی مطلق است كه مسلما نمی‌تواند مادی و محدود باشد ولیكن به صورت مستقیم نمی‌توان از آن برای توحید استفاده كرد. مگر آنكه بتوانیم مقدمات دیگری به قضیه اضافه كنیم تا بتوانیم نتایج بیشتری بگیریم. روشن است این استدلال و مقدمات آن محدودیت‌های خاص خود را دارند. همچنین همان طور كه در طول مقاله بیان شد انتقادات ستبری بر مقدمات و نتایج این برهان وارد شده است كه از مهمترین آنها به انتقادات شش گانه دیوید هیوم فیلسوف انگلیسی می‌توان اشاره كرد. در مقابل نیز طرفداران این استدلال نقدهایی بر انتقادات هیوم و دیگران دارند. غرض آنكه هنوز هم در محافل علمی بحث بر سر محدودیت ها و گستره وسعت این استنتاج وجود دارد. از خواننده مشتاق انتظار می‌رود با مراجعه به منابع موجود و مطالعه انتقادات و دفاع‌های آن به نتیجه مرضی‌ای برای شخص خودشان برسند. ‏

 


3.1/5 - (7)
 
 
 
1398/05/29
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای مشاهده سایت گروه فناوری اطلاعات کلیک کنید