در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 به نظر شما فرهنگ نامه علوم اسلامي و انساني، تا چه ميزان در فرايند اسلامي كردن علوم انساني موثر است؟
 زياد (2745)
 متوسط (1481)
 كم (1859)
 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  قيام امام حسين (ع) زيباترين تجلي اختيار است
تاریخ  :  1390/12/06
منابع  :  روزنامه جام جم، شماره 3331 به تاريخ 5/11/90، صفحه 11
كلمات كليدي  :  تجلي اختيار، امام حسين(ع)
نوع مقاله : نشريات
موضوع مقاله : اسلامي
نویسنده: اختیار، معرفت، قیام امام حسین (ع)
 
عاشورا برخاسته از عالی ترین مدارج آگاهی و معرفت است
به همت پژوهشكده مطالعات راهبردی فرهنگ پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، نشست علمی «معنویت گرایی و كاربردهای روان شناسی دینی» با سخنرانی دكتر سیدمحسن فاطمی، مدرس دانشگاه هاروارد و بریتیش كلمبیا مدتی قبل در محورهای «مداخلات دینی و آثار روان شناختی آن در بهبود ارتباط فردی و اجتماعی» و «نقش ذهن هیجان محور و آثار آن از منظر دینی» در این پژوهشگاه برگزار شد كه اكنون بخش‌هایی كوتاه از این سخنرانی را با هم می‌خوانیم.
 
ذهن عقل محور، ذهن هیجان محور
دو نوع ذهن عقل محور و ذهن هیجان محور وجود دارد. كیفیت فهم و یادگیری این دو ذهن با یكدیگر متفاوت است. بیشترین تجلی ذهن عقل محور، اشراف در حوزه هایی است كه شاید مقسم آن، قیاس ارسطویی در شكل اول باشد. ذهن عقل محور، ذهنی است كه یادگیری را از منظر ماهوی بررسی می‌كند و با ذهن هیجان محور متفاوت است، لذا كسانی كه در این حیطه (عقل محور) به اشراف می‌رسند، می‌توانند به تولید گزاره هایی بپردازند كه درك آن برای دیگران سنگین خواهد بود. در ذهن عقلی یا عقل محور، پذیرش مباحث عقلی برای مخاطب متفاوت جلوه می‌كند، این در حالی است كه در ذهن عاطفی و هیجان محور به سادگی به بازنگری نمی‌پردازد و تن به اقناع نمی‌دهد. در تجربه‌های علمی جدید نشان داده شده است كه ذهن هیجان محور انسان‌ها به سادگی اغنا نمی‌شود، همچنین مخاطب بسرعت براساس استدلال‌ها قانع نمی‌شود. برای مثال صورت كاربردی این ذهن در اضطراب فرد وقتی كه بخواهد روی صحنه قرار گیرد، پدیدار می‌شود كه اگر با او از استدلال و استحكام سخن بگوییم، به رغم موافقت با این مطلب و پذیرش استدلال ما، همچنان دچار اضطراب خواهد بود.
انسان دارای 2 نوع ذهن عقلانی و تجربی است، استدلال كردن تنها بر ذهن عقلانی تاثیر می‌گذارد و باید به گونه‌ای ارتباط برقرار كرد كه استدلال بر ذهن تجربی نیز موثر باشد. هنگامی كه هیجان‌ها عارض می‌شود، اگر بتوانیم آن را مدیریت كنیم، موجب ایجاد مدیریت هیجان‌ها در كنار آگاهی هیجان‌ها می‌شود و این مساله، مستلزم داشتن هوش هیجانی است.
بهره گیری از هوش هیجانی، كارآیی بالایی را در زندگی ایجاد می‌كند، بخصوص اگر ارتباط كلامی به همراه حركات بدن بویژه چشم و دست باشد. رفتار انفعالی و تهاجمی از مهم ترین رفتارهاست؛ رفتار انفعالی و تهاجمی نیاز به آموزش ندارد و هوش هیجانی در بخش رفتار بیانگر سرمایه گذاری است زیرا بهترین نوع رفتار، رفتار بیانگر است.
باید هوش هیجانی را در ارتباط با مسائل تقویت كرد، دستورات دینی نكته‌های عمیقی را بیان می‌كند كه در ارتباطات تجلی زیادی دارد و منجر به آثار اجتماعی مثبت می‌شود. هوش انسان ژنتیكی است اما هوش هیجانی نیازمند آموزش صحیح است هوش هیجانی مثبت، موجب آرامش و افزایش سلامت و موجب حل بسیاری از مشكلات است.
 
میراث هیجانی
میراث هیجانی ناظر به تعاملاتی است كه فرد در تجربه زیسته و خود آنها را تجربه كرده و حاصل رفتار و كنش او و مبتنی بر همین تجربه خواهد بود. برای انسانی كه با میراث هیجانی مانند كمبود محبت، كمبود صمیمیت، تحقیر و... رشد كرده، استدلال‌های محكم اثری نخواهد داشت. تاثیر میراث هیجانی و ردپای عواطف، حتی در فلاسفه بزرگ كه در بالاترین مرحله عقلانیت هستند نیز مشاهده می‌شود، مثلاشوپنهاور و ماركس با وجود این كه فلاسفه بزرگی بودند و دارای تاملات عقلی بالایی بودند اما تاثیر عواطف در آثارشان مشاهده می‌شود. ماركس عاشق دختری بود كه شعرهای عاشقانه و دلسوزانه‌ای برایش سروده است. این نكته باعث می‌شود تا ما در حوزه برخوردهای روان شناختی، بدون توجه به ذهن عاطفی نتوانیم پروژه‌ای را تعریف كنیم.
پروژه‌های صرفاً عقلی در بعد فرهنگ سازی و آموزش بدون توجه به ذهن عاطفی ره به جایی نخواهند برد، در شناخت احوال آدمیان حتی در مراتب بالای فلسفی، تنظیم روابط عاطفی یا مدیریت هیجان‌ها تاثیرات پویا یا مخربی دارد. زمانی یك پروژه آموزشی و فرهنگی به نتیجه خواهد رسید كه به ذهن هیجان محور توجه كند.
ذهن هیجان محور یكی از بحث‌های مهم روان شناسی دینی است و در روایات ما در حوزه ارتباط درون فردی و برون فردی بسیار مورد توجه قرار گرفته است. حدیثی از امام صادق(ع) كه می‌فرمایند: «به غیر زبان‌هایتان، مردم را به دین دعوت كنید»، نشان دهنده تاثیر فعل بر ذهن هیجان محور در زمینه‌های رفتاری و تعاملی است. این امر نیز اشاره به همین مبحث روان شناسی دارد كه ذهن هیجان محور در آموزش بسیار نقش موثری دارد و زمانی در عرصه‌های فرهنگی اثرگذار خواهیم بود كه به ذهن هیجان محور توجه كنیم. كاربرد این مساله در ارتباطات نشان می‌دهد كه ذهن هیجان محور هرچه بیشتر مورد توجه قرار گیرد، آسیب‌ها كمتر خواهد شد. در حوزه روان شناسی دینی از ابزارهایی برخوردار هستیم كه ضمن آن كه بر یك منظر عمیق عقلانی (معرفت شناختی و هستی شناختی) مبتنی هستند، حوزه هیجانی و احساسی به صورت كاملا كاربردی دخالت می‌كند.
فاطمی: نیاز به دوست داشتن و مورد محبت واقع شدن، از وجوه تاثیر و تاثرات ذهن هیجان محور است. این نیاز در آرامش و امنیت انسان نقش مهمی دارد. انسان هایی كه كارهای بزرگ انجام داده‌اند، محور انگیزش آنها درونی بوده است
همه انسان‌ها به نوعی به دنبال وصل هیجانی هستند و رفتارهای استنكافی و ستیزه جویانه به قطع هیجانی منجر خواهد شد. انسان‌ها به نسبت میزان شدت قطع هیجانی متفاوت تر عمل خواهند كرد و به هر اندازه كه قطع هیجانی را بیشتر تجربه كنند، در ارتباطات خود بیشتر دچار فقر هیجانی خواهند شد. هرچه قطع هیجانی بیشتر شود، به همان میزان امنیت و آرامش درونی فرد در تعاملات درون فردی و برون فردی كمتر خواهد شد، در بعد روان شناسی دینی صرفاً ذهن عقل محور مطرح نیست و ذهن هیجان محور از اهمیت بالایی برخوردار است.
در روایات بسیاری نگاه با محبت به اعضای خانواده مانند نگاه كردن به كعبه است. در برخی دیگر از روایات نیز آمده پیغمبر(ص) وقتی برای خواندن نماز شب بیدار می‌شدند اگر همسرشان بیدار بود قبل از عبادت، كمی با او صحبت می‌كردند. تمام این روایت‌ها بیانگر اهمیت حوزه ارتباطات درون فردی و برون فردی است. حضرت علی(ع) فرموده‌اند پیامبر(ص) آنقدر در مورد حقوق همسایه‌ها سفارش می‌كردند، این گمان پیش آمده بود كه همسایگان هم ارث می‌برند. برهمین اساس هر قدر ذهن هیجان محور كمتر مورد توجه قرار گیرد، آسیب‌ها هم بیشتر خواهد شد.
 
وجوه تاثیر و تاثرات ذهن هیجان محور
نیاز به دوست داشتن و مورد محبت واقع شدن، از وجوه تاثیر و تاثرات ذهن هیجان محور است. این نیاز در آرامش و امنیت انسان نقش مهمی دارد. انسان هایی كه كارهای بزرگ انجام داده اند، محور انگیزش آنها درونی بوده است و پایین آمدن میزان قدردانی و تشكر و امتنان در یك خانواده یا سازمان با بی انگیزگی و رخوت افراد نسبت مستقیم دارد. علامه مجلسی بحارالانوار را در 120 جلد نوشته است. ایشان برای نوشتن این كتاب‌ها، هزاران جلد كتاب مطالعه داشته است. همچنین علامه حلی و شیخ بهایی نیز با استفاده از انگیزش درونی خود توانسته‌اند كتب بسیاری را به نگارش درآورند. به هر میزان كه انسان تلاش كند، توشه بیشتری هم به همراه خواهد داشت، معصوم (ع) فرموده‌اند هر قدر توسعه اندیشه بیشتر باشد، جهش‌ها نیز بیشتر خواهد شد.
از امام حسین(ع) نیز نقل شده كه خدا كارهای بزرگ را دوست دارد، البته این امر از توجه خانواده‌ها و اهمیت آنها نمی كاهد بلكه هر قدر سازمانی در تشخیص محرك‌ها و تشویق‌ها فعال‌تر باشد، عدم احساس رضایت و كم كاری در مجموعه نیز كمتر خواهد شد. در خانواده هم همین قاعده حكم فرماست و هر قدر خانواده به فرزندان خود توجه بیشتری كند، در آینده شاهد پیشرفت بیشتری در میانشان خواهند بود. روایت‌های بسیاری در حوزه‌های توجه و تشویق وجود دارد، عمق نگری به این موضوعات باعث می‌شود تا افراد از نظر عاطفی بیشتر تامین شوند. هر قدر در خانواده‌ها میزان تشكر و تشویق كم شود، در مقابل شاهد كاهش عملكرد و انگیزه افراد خواهیم بود لذا این طور می‌توان نتیجه گرفت كه جذب افراد به حوزه‌های تعامل، مستلزم توجه به عامل هیجانی و عاطفی آنهاست. مداخلات دینی و آثار روان شناختی در بهبود ارتباطات فردی و جمعی، نقش محوری ایفا می‌كند. امیرالمومنین(ع) نیز با مردم به اندازه عقل شان برخورد می‌كردند. به این ترتیب، این كه ما بتوانیم مفاهیم را به اندازه درك و فهم مخاطب ارائه كنیم، اهمیت بسیاری در گیرایی آنها دارد.
همچنین نیاز به كنترل و اختیار از دیگر ابعاد تاثیر و تاثرات ذهن هیجان محور است. حركت امام حسین(ع) زیباترین تجلی اختیار است. این حركت نه از مستغرق بودن در روزمرگی، بلكه از بالاترین مدارج آگاهی و معرفت برخاسته بود و امام(ع) در نهایت آگاهی، زیباترین تجلیات خود، یعنی خانواده و فرزندان خود را در راه خداوند اهدا كرد.
«به حساب آمدن» از دیگر وجوه ذهن هیجان محور در ارتباطات انسانی است؛ هرچه این نیاز كمتر مورد توجه قرار گیرد، پویایی انسان‌ها بیشتر دچار اختلال خواهد شد و این امر ناظر به اهمیت همراهی و درك مخاطب در ابعاد گوناگون شناختی و هیجانی است و با اكتفا به ذهن عقل محور، راه به جایی نخواهد برد. هر قدر انسان‌ها احساس به حساب آمدن را كمتر تجربه كنند، دچار عدم پویایی می‌شوند. در احادیث آمده است زمانی كه پیامبر(ص) برای نماز دیر آمدند، اصحاب نگران شده و به دنبالشان رفتند. آنها با صحنه جالبی روبه رو شدند زیرا رسول اكرم(ص) با كودكان مشغول بازی بودند. همین روایت نشان می‌دهد كه پیامبر اسلام(ص) چقدر به كودكان اهمیت می‌دادند و همین توجه به كودكان باعث می‌شود تا آنها در سنین بالاتر به پذیرش مباحث دینی علاقه بیشتری نشان دهند.
در حوزه روان شناسی دینی توجه به ذهن هیجانی در تعاملات درون فردی و برون فردی از اهمیت بالایی برخوردار است، گسترش و عمق بخشیدن به تقوا موجب ارتباط پویاتر انسان با خود و دیگران خواهد شد. همچنین بالاترین تجلی معنوی انسان در نماز ظهور می‌یابد و با نظری كوتاه به جنبه‌های روان شناختی نماز، آثار ارتباطات معنوی در اجزای آن آشكار می‌شود. تمامی مراحل نماز بیانگر یكی از مباحث ارتباط جمعی است به عنوان مثال پس از اتمام نماز تمامی نمازگزاران با یكدیگر دست می‌دهند و برای یكدیگر دعای قبولی طاعات می‌كنند.
دعا با تقویت ذهن هیجانی و احساس است كمال در فرد، او را از سنگلاخ حرمان و نومیدی نجات می‌دهد و وارد مرحله امید و تحول درونی می‌كند. هرقدر حوزه تقوا گسترده تر باشد، به ارتباط و پویایی بیشتری نیاز دارد؛ همچنین تقوا در حوزه دینی بدون وجود ارتباط امكان پذیر نخواهد بود.

 


2/5 - (1)
 
 
 
1398/03/02
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای مشاهده سایت گروه فناوری اطلاعات کلیک کنید