در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 به نظر شما فرهنگ نامه علوم اسلامي و انساني، تا چه ميزان در فرايند اسلامي كردن علوم انساني موثر است؟
 زياد (2745)
 متوسط (1481)
 كم (1859)
 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  اميرعبدالملك (اميررشيد)343ـ350ق
نویسنده :  حميده سلطاني مقدم
كلمات كليدي  :  اميرعبدالملك، رشيد، سقوط سامانيان، سيطره ترك
عبدالملک بزرگترین پسر "امیر نوح" از میان چهار پسرش بود که در سال 343ق به امارت رسید و شغل وزارت را به "منصور بن محمد بن عبدالعزیز" و سپهسالاری کل عساکر خراسان را به "ابوسعید بکر بن مالک" سپرد.
امیر عبدالملک در هنگام امارت ده ساله بود[1] و می­توان گفت همه امور به دست وزیر و سپهسالارش انجام می­گرفت. وی در همان سال اول وارد نیشابور شد و با مردم با خوبی و مهربانی و عدالت رفتار کرد.[2] اما اوضاع دوره عبدالملک خوب نبود. در اواخر عمر امیر قبلی سامانی، امیر نوح، خبر رسید "خلیفه مطیع" امارت خراسان را به "ابوعلی چغانی" واگذار کرده است. ابوعلی در یک فرصت مناسب بعد از اینکه از طرف "وشمگیر زیاری" متحد سامانیان به تبانی با دشمن؛ یعنی بویهیان متهم شده بود، به بویهیان پیوسته بود.[3]
ابوعلی نزد "رکن­­الدوله" رفت و به کمک او و برادرش "معزالدوله" که صاحب اختیار بغداد بود، در سال 334 ق منشور فرمانداری خراسان را از خلیفه مطیع گرفت. معزالدوله ابومنصور، "ورزن بن سهلان" را برای کمک به ابوعلی بر ضد امیر سامانی با او همراه کرد. فرستاده ابوعلی به بغداد آمد. با معزالدوله دیدار کرده، مورد پذیرایی گرم واقع و به پیشگاه خلیفه برده شد تا فرمان حکومت خراسان را به نام "ابوعلی بن محتاج" به جای "نوح بن نصر" صادر کرد.[4] ابوعلی در نیشابور خطبه را به نام المطیع خواند. این رویداد با تایید و موافقت خلافت بغداد انجام می­شد، زیرا برای اولین بار بغداد از کاسته شدن نفوذ سامانیان در هراس نبود.[5]
عبدالملک، "بکر بن مالک" سپهسالار را به سوی نیشابور فرستاد؛ اما سپاه مالک با مشکلات زیادی همچون نبود آذوقه، تامین نشدن سپاه از سوی امیر مواجه شد، اما در همین موقع (سال 343) ابوعلی و پسرش که همراه رکن­الدوله وارد گرگان شدند و وشمگیر زیاری که از طرف سامانیان بر گرگان امارت داشت به خراسان فرار کرد.[6]
سپاه رکن­الدوله تا جاجرم پیشروی کرد؛ اما بکر بن مالک آنها را به طبرستان فراری داد.[7] چندی بعد رکن­الدوله با بکر بن مالک مصالحه کرد و مقرر شد که شهر ری و بلاد جبال در اختیار رکن­الدوله باشد. «حسن همی ضمان کرد که از ری و کور جبال هر سال دویست هزار دینار همی فرستد و هدیه­های دیگر».[8]
بر اثر این صلح، دشمنی و عداوت از میان برخاست و امور خراسان انتظام یافت، اما مطیع از این قضیه بسیار خشمگین شد و نامه­ای به "حسن بویه" نوشت و از این صلح ابراز شکایت کرد.[9] در همین زمان در سال 343 ابوعلی و پسرش در وبای عمومی شهر ری از دنیا رفتند.[10]
 
سرانجام بکر بن مالک و وزارت وزرای بعدی
بکر بن مالک که از عداوت ابوعلی چغانی و حسن بن بویه خیالی آسوده یافت، و به جای ابوعلی به امارت خراسان رسید. این امیر ترک که دره فرغانه برای خود ثروتی بدست آورده بود، بدست محافظ ترک خود بعد از کمتر از ده سال به قتل رسید. داستان از این قرار بود: «سپاهیان بکر بن مالک از او ناخشنود بودند بکر بن مالک حشم را خوار داشتی اندر حاجت­هاشان تقصیر کردی تا از او کینه گرفتند و به بخارا باز آمدند و پیش عبدالملک گله کردند».[11]
عبدالملک، سپهسالار را به بخارا خواند او نیز با عده­ای از امرای خود عازم بخارا شد؛ اما امیر سامانی از او خواست که همراهان خود را برگرداند و به تنهایی به دربار بیاید. او نیز همراهان را مرخص کرد و به دربار آمد؛ اما  الپتگین او را به قتل رسانید.[12]
بعد از او وزارت را به "محمد بن عبدالعزیز" سپردند و اندکی بعد او را به جرم قرمطی بودن به بند کشیدند و پس از این ماجرا وزارت را به "ابوجعفر عتبی دادند".[13] و سپهسالاری نیز به عهده "ابوالحسن­ سیمجور" گذاشته شد. عتبی به محض اینکه به وزارت رسید در تنظیم امور خزاین سعی بلیغ کرد به همین واسطه بر عدد دشمنان خود افزود و او را در خدمت امیر تهمت زدند و امیررشید بر اثر شکایات متوالی ناچار به عزل عتبی شد و "ابومنصور بن اسحاق" را به جای او برگماشت. او را نیز در سال 349 از کار برکنار کرد و فرمان سپهسالاری را برای "ابومنصور محمد بن عبدالرزاق" فرستادند. «ابومنصور مردی پاکیزه بود و رسم دان و نیکوعشرت.»[14] مدتی کوتاه وزیر ابومنصور عزل شد «"ابوعلی محمد بلعمی" به وزارت رسید از بخت بد پسر به باکفایتی پدر نبود.»[15]
 
سیطره ترک بر امارت سامانیان
در حالی که عبدالملک، عتبی را وزیر کرد، (آن هم از خاندان برجسته­ای که وزیر قدیم را نیز عرضه داشته بود)، با این همه روشن بود که نهاد نظامی ترک در بخارا کنترل حکومت را به دست گرفته است، زیرا عبدالملک نمی­توانست بدون موافقت ایشان کاری صورت دهد. رهبر ترکان "الپتگین" بود که به عنوان والی خراسان حکمروایی می­کرد در عین حال از وزارت ابوعلی بلعمی هم حمایت می­کرد در این حین روابط عبدالملک جوان و حاجب بزرگ ترک الپتگین به سردی گراییده بود. عبدالملک فرمان داد تا الپتگین به عنوان حاکم بلخ به آنجا برود؛ اما وی این فرمان را نپذیرفت و گفت «عامل نباشم به هیچ حال بعد از آنکه حاجب الحجاب بودم.»[16] در اینجا دربار سامانی مجبور شد ابومنصور عبدالرزاق را از سپهسالاری برکنار و مقام او را به الپتگین بدهد او حتی وزیری به نام "محمد بن احمد شبلی" هم داشته است. الپتگین و ابوعلی بلعمی قرار گذاشته بودند که هر یک در مقام خود نائب دیگری باشد و بلعمی هیچ کاری بدون آگاهی الپتگین انجام نمی­داد. در این میان عبدالملک در روز هشتم شوال 350 در حین بازی چوگان در حالی که مست بود از یکی از اسب­هایی که الپتگین برایش فرستاده بود بر زمین خورد و گردنش شکست و شب همان روز جان سپرد.[17]
با این اوصاف می­توان دریافت که دوره امارت عبدالملک بدون اتفاق مبارک و یا حتی موثر پایان پذیرفت. تنها عزل و نصب­های پی در پی مشخصه این دوران است. قدرت گرفتن امرا ترک نیز به دلیل جوانی و بی­تجربگی امیررشید نیز چشمگیر بود. تنها بخت، موافق امیر بود که دوره امارتش جنگی رخ نداد، چرا که سردار باکفایتی نیز در اطراف او وجود نداشت در هر حال رقابت درباریان و بر سر قدرت برآمدن بویهیان از یک طرف و قدرت گرفتن "الپتگین" و سربر آوردن سلسله­ای نو به نام "غزنویان" توسط او نشان از سراشیبی سقوط سامانیان در این دوره بود.


[1] نرشخی،بخارا، مصحح مدرس رضوی، تهران، توس، 1363، ص 134.
[2] عباس، پرویز؛ تاریخ ایران از عرب تا دیالمه، تهران، شرکت سهامی چاپ و انتشار کتب ایران، بی تا،ص891.
[3] ر.ن فرای، کمبریج( تاریخ ایران) ج4، مترجم حسن انوشه، تهران، امیرکبیر، 1389،  ص215.
[4] ابن مسکویه، تجارب الامم، مترجم علی نقی منزوی، تهران، توس و سروش، 1369، ج6، ص201.
[5] رجبی، پرویز؛ سده های گمشده، تهران، توس، 1380، ص188.
[6] عز الدين على بن اثير (م 630)ا كامل تاريخ بزرگ اسلام و ايران، ، ترجمه ابو القاسم حالت و عباس خليلى، تهران، مؤسسه مطبوعاتى علمى، 1371ش. ، ج14، ص224ـ226.
[7] تاريخ گرديزى، ابو سعيد عبد الحى بن ضحاك ابن محمود گرديزى (م 443)، تحقيق عبد الحى حبيبى، تهران، دنياى كتاب، چ اول، 1363ش.ص351.
[8] همان
[9] عباس پرویز، پیشین، ص895.
[10] میرخواند، روضه الصفا، مصحح جمشید کیانفر، تهران، اساطیر، 1380، ج6، ص2841.
[11] گردیزی، زین الاخبار، مصحح عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب، 1363ص341.
[12] کمبریج، پیشین،ص216.
[13] ص33أحسن التقاسيم فى معرفة الأقاليم، أبو عبد الله محمد بن أحمد مقدسى (ق 4)، ترجمه علينقى منزوى، تهران، شركت مؤلفان و مترجمان ايران، چ اول، 1361ش.7.
[14] زین الاخبار، پیشین، ص353.
[15] کمبریج، پیشین، ص216.
[16] زین الاخبار، پیشین، ص354.
[17] تاریخ بخارا، پیشین، ص134.

 


0/5 - (0)
 
 
 
1397/08/23
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای مشاهده سایت گروه فناوری اطلاعات کلیک کنید