در مورد جهت داري علوم و نقش پيش زمينه هاي معرفتي در ارائه نظريات علمي، شما با كدام نظر موافقيد؟
 موثر در مقام گردآوري اطلاعات
 موثر در مقام گردآوري و داوري
 بدون تأثير

 به نظر شما فرهنگ نامه علوم اسلامي و انساني، تا چه ميزان در فرايند اسلامي كردن علوم انساني موثر است؟
 زياد (2745)
 متوسط (1481)
 كم (1859)
 
  رمانتيسم Romanticism       ديالكتيك استعلايي Dialectic Transcendental       نظريه تصويري THE PICTUER THEORY OF MEANING       جوهر substance       پست مدرنيسم       اسطوره Mythos       بافت گرايي contextualism       اروس Eros       حس دروني inner sense       پيش داوري Prejudice       پساساختارگرايي Post-structuralism       ساختارگرايي structuralism       آيت الله قاضي طباطبايي       آيت الله هاشمي رفسنجاني       ويليام اوكام William occam       شهيد آيت الله صدوقي       حزب استقلال       شهيد مصطفي خميني       انسان كامل Prefect Man       نوآگوستيني Augustinianism       سُدره (Sudrah (Sacred shirt       گناه مرگ ارزان gonah i marg arzan       هئورتات haurvatat       هميستكان hamestakan       كيومرث Kayūmart, Gayūmat, Gayōmart    
 
 
عنوان  :  شورش ها در زمان عبدالرحمن بن معاويه در اندلس
نویسنده :  فاطمه كرمي
كلمات كليدي  :  شورش، عبدالرحمن بن معاويه، عبدالغافريماني، عَلاء بن مُغيث يَحصُبي، شَقنا، صَقلَبي، مَطري
در دوران حکومت سی و دو سالۀ عبدالرحمن شورش­های بسیار زیادی صورت گرفت که برخی از آنها از سوی رقبای سیاسی او صورت می­گرفت؛ مانند شورش یوسف فِهری، تعداد دیگری از این شورش­ها نیز از طرف کارگزاران بنی­عباس برپا می­شد؛ مانند شورش هشام فِهری و عَلاء بن مُغیث، عامل بسیاری از شورش­های دیگر نیز نزاع میان قبایل یمنی و مُضری و همچنین نزاع میان بربرها و اعراب بود؛ مانند شورش شَقنا.
 
شورش یوسف بن عبدالرحمن بن فِهری
اولین دشمن سرسخت عبدالرحمن بن معاویه[1]، یوسف بن عبدالرحمن بن فِهری بود.[2] زیرا زمانی که عبدالرحمن بن معاویه وارد اندلس گردید، یوسف حکومت اندلس را در دست داشت و با ورود عبدالرحمن، حکومت او به خطر افتاد. یوسف بن عبدالرحمن در مقابل عبدالرحمن بن معاویه علم مخالفت برداشت و طلیطله را پایگاه خود ساخت و با کمک برخی قبایل عرب و بربر در سال 141 به اِشبیلیه لشکر کشید، اما شکست خورد و سرانجام در سال 142 به دست یاران خود و به اشارۀ عبدالرحمن به قتل رسید و در ذیحجۀ همان سال طُلَیطُله به دست سپاهیان اموی افتاد.[3]
 
شورش قاسم بن یوسف فهری
در سال 143 قاسم فرزند یوسف فهری و هم پیمانش رُزق بن نُعمان غَسانی بر عبدالرحمن شورش کردند و شَذونه و سپس اِشبیلیه را تصرف کردند، اما عبدالرحمن در نبردی سخت رُزق بن نُعمان را کشت و لشکرش را پراکنده کرد و اِشبیلیه را پس گرفت. اما قاسم با لشکر خود به شَذونه پناه برد. عبدالرحمن، تَمام بن علقمه(والی طلیطله) را به دنبال وی فرستاد. تمام او را تعقیب کرد و سپس او را اسیر کرده و لشکرش را  پراکنده نمود.[4]
 
شورش عبدالغافر یَمانی
عبدالرحمن پس از آنکه رُزق بن نعمان را کشت چند ماه در اِشبیلیه ماند، ولی به محض اینکه از آنجا بیرون رفت و به قُرطُبه بازگشت شورش دیگری بر پا شد. این شورش به رهبری عبدالغافر یمانی بود. عبدالغافر شهرهای اطراف قُرطُبه را تصرف کرد. عبدالرحمن به قصد جنگ با او بیرون آمد، عبدالرحمن بربرهای هم پیمان عبدالغافر را تکریم کرد و آنها را از اطراف او پراکنده کرد. زمانی که جنگ آغاز شد عبدالغافر به سختی شکست خورد و به لقنت گریخت. عبدالرحمن لشکر شکست خوردۀ او را تعقیب کرد و هزار نفر از آنها را کشت.[5]  
 
شورش حَیاة بن مُلامِس
پس از عبدالغافر یکی دیگر از شورشیان به نام  حَیاة بن مُلامِس حضرمی از بزرگان شهر، علم طغیان برداشت و بر اِشبیلیه و اِستِجه و بسیاری از نواحی استان  الغرب تسلط پیدا کرد. مردم آن نواحی اطرافش جمع شدند و کارش بالا گرفت. عبدالرحمن به جنگ با او رفت و میانشان چند روز نبردهایی صورت گرفت. شورشیان دلیرانه از خود دفاع کردند و آنچنان مقاومت کردند که نزدیک بود عبدالرحمن محاصره شود، ولی میانشان تفرقه افتاد و از جنگ خسته شدند، رهبرشان، حیاة به عبدالرحمن نامه نوشت و از او طلب مغفرت کرد و امان خواست.[6]
 
شورش هشام بن عُذرۀ فِهری
مدتی بعد هشام بن عُذرۀ فهری در طُلَیطُله شورش کرد و مردم هم از او پیروی کردند. عبدالرحمن طُلَیطُله را محاصره کرد و هشام برای صلح ابراز تمایل کرد و پسر خود اَفلَح را به گروگان نزد عبدالرحمن سپرد تا در قُرطُبه زندگی کند، هنوز عبدالرحمن از طُلَیطُله دور نشده بود که هشام دوباره شورش کرد و بیعت را شکست، عبدالرحمن مجبور شد سال بعد به طُلَیطُله بیاید و شهر را محاصره کند،[7]  ولی چون شهر طُلَیطُله حصاری محکم داشت حتی منجنیق­ها هم نتوانستند کاری بکنند، عبدالرحمن پسر هشام را کشت و سرش را با منجنیق به سوی شهر انداخت و بدون پیروزی به قُرطُبه بازگشت.[8]
 
شورش عَلاء بن مُغیث یَحصُبی
در سال 147 عَلاء بن مُغیث یَحصُبی در باجه سر به شورش برداشت. منصور عباسی، علاء را مأمور فتح اندلس کرده بود، علاء با لشکری بزرگ در شهری از نواحی اندلس فرود آمد، و پرچم سیاه بنی­عباس را برافراشت و به نام منصور عباسی خطبه خواند، اهالی طُلَیطُله زمانی که از آمدن عباسیان آگاه شدند بیعت خود را با عبدالرحمن شکستند و بر ضد او شورش کردند. علاء پیش می­رفت و عبدالرحمن را در شهر قََرمونه دو ماه محاصره کرد تا اینکه همراهان علاء خسته شدند، زمانیکه عبدالرحمن این موضوع را فهمید به لشکریان خود که هفتصد نفر بودند گفت آتشی در بیرون از دروازۀ شهر جلوی چشم عباسیان روشن کنند، سپس به آنها دستور داد غلاف­های شمشیرهای خود را در آتش بیندازند و جوانمردانه بجنگند، یاران عبدالرحمن نیز چنین کردند و با حملۀ سختی که به دشمن وارد کردند، علاء و هفت هزار نفر از یاران او کشته شدند، عبدالرحمن سر بریدۀ علاء را با پرچم سیاه در میان سبدی گذاشت و به مکه فرستاد تا منصور در ایام حج تماشا کند. هنگامی که منصور چشمش به آن افتاد، گفت: «إنّا لله! این بدبخت را به کشتن دادیم.[9] خدا را سپاس که میان ما و این شیطان، دریا را فاصله انداخت.»[10]
 
شورش ابوالصباح یَحصُبی
سال بعد بار دیگر در اِشبیلیه شورش بر پا شد. رهبر این شورش ابوالصباح بن یحیی یَحصُبی، دوست و هم پیمان عبدالرحمن بود. سبب شورش ابوالصباح این بود که پس از نقل کلامی زشت از وی در مورد عبدالرحمن روابط  دو طرف تیره شد و از سوی دیگر، عبدالرحمن او را والی اِشبیلیه کرده بود، اما به علت ناتوانی، او را از کار برکنار کرده بود.[11] ابوالصباح در اِشبیلیه شورش کرد، عبدالرحمن برای سرکوب کردن شورش او به نیرنگ و فریب روی آورد، و او را به قُرطُبه دعوت کرد. ابوالصباح با چهارصد نفر از بهترین یارانش به نزد عبدالرحمن رفت. هنگامی که ابوالصباح  وارد قصر امیر شد، بین آنها گفت­وگو و مناقشه­ای صورت گرفت. عبدالرحمن خشمگین شد و دستور داد تا مهمانش را کشتند و سرش را برای پیروانش فرستادند.[12]                                                                        در این میان، مسیحیان در شمال اندلس به حملاتی بر ضد مسلمانان دست زدند و بخشهایی از جمله شَقوبیه، آبله، سَمّورَه و قشتاله را تصرف کردند. با اینکه مسلمانان در چندین نبرد پیروزی­هائی به دست آوردند، اما مناطق تصرف شده، نزدیک به دو قرن در سیطرۀ مسیحیان باقی ماند.[13]       
 
شورش شَقنا
از مهم­ترین شورش­های داخلی در زمان عبدالرحمن بن معاویه، قیام بربرها در شمال شرقی اندلس به رهبری شَقنا یا شقیا بن عبدالواحد بود. وی که خود را از نوادگان رسول خدا«صلی­الله­علیه­وآله» و فرزندان فاطمه «سلام­الله­علیها» می­دانست، شَنتَبَریّه را پایگاه خویش قرار داد و بر مناطق میان نهر تاجه تا وادی یانه دست یافت. عبدالرحمن برای سرکوب کردن قیام او اقدام کرد. شقنا هرگاه احساس امنیت می­کرد، در شهر ساکن می­شد و هر گاه احساس خطر می­کرد به کوهها می­گریخت.[14] عبدالرحمن، حبیب بن عبدالملک، والی طلیطله، را مأمور سرکوب شورش شقنا کرد. او نیز لشکری به فرماندهی سلیمان بن عثمان بن مروان بن اَبان بن عثمان بن عفان را به شَنتَبَریّه فرستاد. شقنا با لشکر خود به او حمله کرد و او را کشت[15] و کار او بیش از پیش بالا گرفت.
 در سال 152 عبدالرحمن خود به جنگ با او رفت؛ ولی کاری از پیش نبرد و برگشت.[16]
در سال 153 عبدالرحمن، غلام خود، بدر را برای سرکوب کردن او فرستاد، اما شَقنا فرار کرد.[17]
در سال 154 خود عبدالرحمن بار دیگر برای سرکوب کردن او اقدام کرد و به سختی محاصره­اش کرد، ولی باز هم نتوانست او را از پناهگاهش دور سازد.     
در سال 155 عبدالرحمن، ابوعثمان عبیدالله بن عثمان را به جنگ با او فرستاد، شقنا توانست بربرهایی را که در لشکر او بودند به سوی خود جلب کند و در صفوف لشکر عبیدالله تفرقه افتاد، عبیدالله که بسیاری از یارانش کشته شده بودند، فرار کرد.[18]
در سال  155 نیز شَقنا بر قَریۀ هَوّاریُّون حمله کرد و فرمانده عبدالرحمن را فریب داد و کشت و هر چه اسب و سلاح و ... داشت، همه را غارت کرد.[19]
در سال 156 عبدالرحمن که پسرش سلیمان را در قُرطُبه جانشین خود کرده بود و خودش برای سرکوب کردن شَقنا به سمت قلعۀ شیطران بیرون آمده بود، به وسیلۀ نامۀ پسرش خبر یافت که اهالی اِشبیلیه به رهبری عبدالغفار و حَیاة بن ملابس شورش کرده­اند. عبدالرحمن از شیطران برگشت و چون ترسیده بود، داخل قُرطُبه نشد و پسر عمویش عبدالملک بن عمر را که او را شهاب آل مروان می­گفتند[20] به طرف اِشبیلیه فرستاد. عبدالملک به آنها حمله کرد و مردم اشبیلیه شکست سختی خوردند، عبدالملک نیز مجروح شد، در این جنگ عبدالغفار و حیاة بن ملابس از مرگ نجات یافتند.[21]
در سال 159 نیز عبدالرحمن لشکری را برای سرکوب کردن شورش شقنا فرستاد و او هم بدون اینکه پایداری کند به کوه فرار کرد. در سال 160 عبدالرحمن، ابوعثمان عبیدالله بن عثمان و تَمام بن عَلقمه را برای سرکوب کردن شَقنا فرستاد و او را چند ماهی در قلعۀ شیطران محاصره کردند و بدون نتیجه برگشتند، پس از بازگشتن عبیدالله و تمام بن علقمه، شقنا به شَنتَبَریّه آمد و در روستائی در آن حوالی به نام قریة العیون فرود آمد. در آنجا دو نفر از یارانش به او حمله کردند و او را کشتند و سر بریدۀ او را برای عبدالرحمن بردند و به این ترتیب این شورش پس از ده سال به پایان رسید.[22]                                                                             
 
شورش عبدالرحمن بن حبیب فِهری
مقارن وقوع این حوادث در شمال، عبدالرحمن در جنوب سرگرم فرو نشاندن شورش­های داخلی بود. دعوت عباسیان نیز به عنوان خطر دیگری حکومت اموی اندلس را تهدید می­کرد. در سال 161 عبدالرحمن بن حبیب فِهری معروف به صَقلبی از آفریقا وارد اندلس شد تا امویان را به اطاعت عباسیان در آورد، او از ساحل تُدمیر عبور کرد و با سلیمان بن یَقظان که در بَرشِلونه بود مکاتبه کرد که با او همکاری کند؛ ولی او نپذیرفت. عبدالرحمن بن حبیب با بربرهای همراه خود به او حمله کرد؛ ولی از سلیمان شکست خورد و به تُدمیر باز گشت. آنگاه عبدالرحمن بن معاویه با لشکر فراوانی به سوی او رفت و کشتی­ها را آتش زده تا راه فرار بر صقلبی بسته شود. صقلبی به کوهی در ناحیۀ بَلَنسیه فرار کرد و عبدالرحمن هزار دینار جایزه برای آورندۀ سر او تعیین کرد. مردی از بربر او را کشت و سرش را نزد عبدالرحمن برد و هزار دینار جایزه گرفت.[23]
 
 شورش های محلی
پس از آن تا سال 164ق چندین شورش دیگر حکومت اموی را با خطر رو به رو ساخت؛ از جمله شورش دَحیۀ غَسانی در اِلبیره، ابراهیم بن شجره در مَورور، قائد سلمی در طُلَیطُله، و سرانجام، آشوب رٌماحس بن عبدالعزیز کنانی در جزیرة الخضراء که سپاهیان اموی همه را سرکوب کردند.[24]
 
شورش محمدبن یوسف فِهری
عبدالرحمن از سال 168 با محمد بن یوسف فِهری که در طُلَیطُله علم مخالفت برافراشته بود، به نبرد پرداخت، تا اینکه سرانجام محمد در سال 170در گذشت و برادرش، ابوالقاسم بن یوسف، به جای او بار دیگر شورش را در طلیطله سامان داد، اما پیش از آنکه بتواند نیرو بسیج کند، عبدالرحمن به سمت او لشکر کشید. ابوالقاسم چاره­ای جز تسلیم نداشت. عبدالرحمن نیز خواسته­اش را اجابت کرد. با این تسلیم طومار آخرین مرحله از شورش فهریان درهم نوردیده شد. این آخرین شورشی بود که عبدالرحمن سرکوب کرد و چند ماه پس از آن در گذشت.[25]   
 
 
   
    


 [1] - عبدالرحمن از سال 127ق از طرف بنی­امیه و از سال 132ق تا 138ق از طرف سفاح و منصور حکومت آفریقا را در دست داشت. (آیتی، محمد ابراهیم، آندلس، انتشارات دانشگاه تهران،تهران، 1376، ص32.)
[2] - بیشتر روایات حاکی از آن است که او فرزند عبد الرحمن بن حبیب بن ابی عبیدة بن عقبة بن نافع فهری فاتح افریقیه است.
[3] .ابن عذاری المراکشی، البیان المغرب فی اخبارالاندلس والمغرب، تحقیق خ. س. کولان و إ. لیفی بروفنسال، دارالثقافه، بیروت – لبنان، ج2، ص48.
[4] . اخبار مجموعه فی فتح الاندلس وذکر امرائها والحروب الواقعة بها بینهم، لمؤلف المجهول، طبع فی مدینة مجریط؛ بمطبع ربدنیر، سنة 1867م ، ص 101.  
[5] . محمد عبدالله عنان، تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران، انتشارات کیهان، 1366، ج1، ص 173.
[6] - ابن عذاری، پیشین، ج2، ص51.
[7] - اخبار مجموعة، پیشین.
[8] - ابن اثیر، الکامل، ترجمۀ ابوالقاسم حالت وعباس خلیلی، بیروت، دار صادر، 1385، ج 5، ص 528 ،و اخبار مجموعة، پیشین.
[9] - .ابن الخطیب، اعمال الاعلام، تحقیق إ.لیفی برو فنسال، بی جا، مکتبة الثقافة الدینیه، بی تا،ص 9.
[10] - المقری التلمسانی، احمدبن محمد، نفح الطیب من غصن الاندلس الرطیب، تحقیق احسان عباس، بیروت، دارصادر، 1388، ج1، ص 332وابن عذاری،ج2،ص 51.
[11] - اخبار مجموعه، پیشین، ص 105.
[12] - ابن اثیر، پیشین، ج 5، ص 590.و ابن عذاری، ج 2، ص 53.
[13] - عنان، پیشین، ج 1، ص 214.
[14]- ابن اثیر، پیشین، ج 5، ص 605.
[15] -همان.
[16] -همان.
[17] - ابن خلدون ، پیشین، ج4، ص158.
[18] - ابن اثیر، پیشین، ج 5، ص 605
[19] - همان.
[20] - همان، ج6،ص 9.
[21] - همان، ص 606.
[22] -- ابن خلدون ، پیشین، ج4، ص158.
[23] - ابن اثیر، پیشین، ج 6، ص 54. 
[24] - ابن خلدون ، پیشین، ج4، ص158. وابن عذاری، پیشین، ج 2، ص 56.
[25] - ابن عذاری، پیشین، ج 2، ص 58.

 


3/5 - (1)
 
 
 
1398/07/02
 
 فروشگاه كتب پژوهشكده
 سايت احكام
 سايت مهندسي فرهنگي
 سايت پژوهش هاي معنوي
 سايت پژوهه تبليغ
 كنگره بين المللي علوم انساني اسلامي
 دانشگاه علامه طباطبايي
 پايگاه اطلاع رساني پژوهشكده
 دانشگاه شيخ بهايي
 دانشگاه اصفهان
 دانشگاه تربيت مدرس
 دانشكده علوم حديث
 دانشگاه تبريز
 دانشگاه باقرالعلوم(ع)
 دانشگاه گلستان
 دانشگاه تربيت معلم سبزوار
 سايت واعظون
 زندگينامه مراجع,انديشمندان و علماي شيعه
 
کتابخانه هادی
 
 فرهنگ نامه تاريخ زندگاني پيامبر اعظم (صلي الله عليه و آله و سلم)
بسم الله الرحمن الرحيم فرهنگ‎نامه‎ي تاريخ زندگاني پيامبر اعظم(ص) منشر شد در راستاي ...
 
 
 
 
Email:pajoohe_b@yahoo.com صفحه اصلی |  اخبار |  مصاحبه |  پند و اندرز |  نامه های اخلاقی |  مقالات پژوهشکده |  مقالات نشریات |  پژوهشها |  دوره های آموزشی |  فرهنگ علوم اسلامی و انسانی |  پرسش و پاسخ |  چند رسانه ای |  برای مشاهده سایت گروه فناوری اطلاعات کلیک کنید